Zaburzenia lipidowe – jak styl życia wpływa na poziom cholesterolu?

Zaburzenia lipidowe stanowią jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla zdrowia układu sercowo-naczyniowego [1]. Mimo dostępności nowoczesnych terapii, problem ten wciąż dotyczy szerokiej części społeczeństwa. Jakie czynniki stylu życia wpływają na poziom cholesterolu? Jak możemy zapobiegać tym zaburzeniom poprzez codzienne nawyki?

Szacuje się, że częstość występowania zaburzeń lipidowych w populacji Polskiej może wynosić nawet 60-80% [2]. Jest to niezwykle powszechny problem, na który istotny wpływ ma niewłaściwy styl życia. Szacuje się, że nieodpowiednia dieta oraz niska aktywność fizyczna, siedzący tryb życia może odpowiadać za większość zachorowań [1, 2]. 

Czym są zaburzenia lipidowe?

Zaburzenia lipidowe, inaczej dyslipidemie to stan, w którym stężenie lipidów i lipoprotein w osoczu odbiega od normy, co zwiększa ryzyko miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych. Aby zdiagnozować dyslipidemię, należy wykonać badania poziomu cholesterolu całkowitego (TC), frakcji HDL (HDL-C), czyli tzw “dobrego” cholesterolu oraz trójglicerydów, które oznacza się w surowicy lub osoczu. Dodatkowo ocenia się stężenie cholesterolu nie-HDL (nie-HDL-C), a poziom frakcji LDL (LDL-C), czyli “złego” cholesterolu najczęściej oblicza się na podstawie wzoru Friedewalda. W zależności od wskazań można także oznaczyć stężenie apolipoproteiny B (apoB) oraz lipoproteiny (a) [Lp(a)]. Te badania pozwalają określić zawartość poszczególnych lipoprotein we krwi [3].

Do głównych rodzajów dyslipidemii należą:

• Hipercholesterolemia (zbyt wysokie stężenie cholesterolu całkowitego i cholesterolu LDL),
• Dyslipidemia aterogenna (wysokie trójglicerydy, niskie stężenie HDL, nieprawidłowe LDL),
• Hipertriglicerydemia (zbyt wysokie stężenie trójglicerydów),
• Hiperlipoproteinemia (a) (zwiększone stężenie lipoproteiny (a) [2].

Cholesterol – co warto o nim wiedzieć?

Cholesterol to substancja tłuszczowa niezbędna do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Odgrywa kluczową rolę w budowie komórek, syntezie niektórych hormonów oraz produkcji witaminy D [4].  

Główne źródła cholesterolu w organizmie to:  

• Dieta – cholesterol występuje wyłącznie w produktach pochodzenia zwierzęcego, takich jak podroby, jaja, masło czy smalec [5]. Szacuje się, że dostarczamy w ten sposób około 30% całkowitego cholesterolu w organizmie [4, 6].  
• Synteza endogenna – organizm wytwarza cholesterol głównie w wątrobie i jelitach, pokrywając około 70% zapotrzebowania [4, 6]. Oznacza to, że jego spożycie z dietą nie jest konieczne.  

Badania wskazują, że cholesterol pokarmowy ma jedynie umiarkowany wpływ na poziom cholesterolu całkowitego oraz frakcji LDL-C we krwi [4, 6, 7]. Brak jednoznacznych wyników w tym zakresie uniemożliwia ustalenie precyzyjnych norm spożycia. W niektórych europejskich rekomendacjach sugeruje się, że spożycie cholesterolu na poziomie około 300 mg dziennie jest bezpieczne. Jednak w większości wytycznych dotyczących chorób sercowo-naczyniowych zaleca się ograniczenie jego spożycia do <300 mg na dobę, a u osób z cukrzycą i dyslipidemią do <200 mg na dobę [1, 5, 6].  

Aktywność fizyczna a profil lipidowy

Regularna aktywność fizyczna jest kluczowym elementem profilaktyki i leczenia zaburzeń lipidowych. Zaleca się:

• 150–300 minut tygodniowo umiarkowanej aktywności fizycznej lub 75–150 minut intensywnych ćwiczeń aerobowych (WHO).
• Ćwiczenia wzmacniające mięśnie co najmniej dwa razy w tygodniu (WHO).

Badania wskazują, że regularny wysiłek fizyczny korzystnie wpływa na poszczególne parametry profilu lipidowego [8].

Znaczenie diety w zaburzeniach lipidowych

Dieta odgrywa kluczową rolę w leczeniu i wspomaganiu leczenia zaburzeń lipidowych. osoby, które dokonują korzystnych zmian w swoich nawykach żywieniowych mają również niższe ryzyko wystąpienia incydentów sercowo-naczyniowych takich jak miażdżyca, zawał serca czy udar mózgu [1-3]. Przypadek kliniczny dotyczący wpływu diety na wybrane parametry związane z ryzykiem sercowo-naczyniowym zaprezentowaliśmy na konferencji naukowej poświęconej zaburzeniom lipidowym pod koniec 2024 roku. Wyniki jej pracy są imponujące – w ciągu zaledwie 12 tygodni u naszego pacjenta zaobserwowano spadek stężenia cholesterolu całkowitego i LDL o 30%, redukcję poziomu trójglicerydów o 57%.

Korzystnie wpływają między innymi:

• Dieta śródziemnomorska i dieta DASH, bogate w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i zdrowe tłuszcze [9-13].
• Błonnik pokarmowy, którego zwiększenie spożycia o 10 g/dzień może obniżyć ryzyko chorób serca o 14% [14].
• Fitosterole i stanole, które w dawce 2 g/dziennie mogą obniżyć poziom cholesterolu LDL nawet o 7-10% [15].

Przeczytaj także: Sukces Klaudii Wiśniewskiej na XIV Kongresie Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego!

Zła jakość snu i stres – ukryci winowajcy

Zarówno jakość snu, jak i poziom stresu mają bezpośredni wpływ na profil lipidowy. Niedobór snu może prowadzić do zaburzeń hormonalnych, zwiększonego apetytu i gorszych wyborów żywieniowych [16]. Stres natomiast może podnosić poziom kortyzolu, co skutkować może podwyższeniem stężenia trójglicerydów i LDL [11].

Alkohol i papierosy – dlaczego warto je ograniczyć?

Zgodnie z aktualnymi badaniami, nawet niewielka ilość alkoholu może mieć negatywny wpływ na zdrowie serca [17]. Rzucenie palenia może natomiast znacząco poprawić profil lipidowy i istotnie zmniejszyć ryzyko sercowo-naczyniowe.

Podsumowanie

Styl życia ma ogromne znaczenie w profilaktyce i leczeniu zaburzeń lipidowych. Regularna aktywność fizyczna, dobrze zbilansowana dieta, odpowiednia jakość snu oraz redukcja stresu to kluczowe czynniki wpływające na zdrowie układu sercowo-naczyniowego.

W Centrum SPOT mamy bogate doświadczenie w pracy z pacjentami z zaburzeniami lipidowymi – pomagamy im skutecznie wdrażać zmiany stylu życia oraz dostosować strategie żywieniowe i aktywność fizyczną do ich indywidualnych potrzeb. Jeśli chcesz zadbać o swój profil lipidowy i zdrowie serca, zapraszamy do współpracy – razem opracujemy plan dopasowany do Ciebie i Twojego stanu zdrowia!

Umów się na konsultację z dietetykiem klinicznym!

Bibliografia

1. Mach, F.; Baigent, C.; Catapano, A.L.; Koskinas, K.C.; Casula, M.; Badimon, L.; Chapman, M.J.; De Backer, G.G.; Delgado, V.; Ference, B.A.; et al. 2019 ESC/EAS Guidelines for the Management of Dyslipidaemias: Lipid Modification to Reduce Cardiovascular Risk. Eur Heart J 2020, 41, 111–188, doi:10.1093/eurheartj/ehz455.
2. Banach, M.; Burchardt, P.; Chlebus, K.; et al. WYTYCZNE PTL/KLRwP/PTK/ PTDL/PTD/PTNT DIAGNOSTYKI I LECZENIA ZABURZEŃ LIPIDOWYCH W POLSCE 2021. Lekarz POZ Suplement 2021.
3. Solnica, B.; Sygitowicz, G.; Sitkiewicz, D.; Jóźwiak, J.; Kasperczyk, S.; Broncel, M.; Wolska, A.; Odrowąż-Sypniewska, G.; Banach, M. Guidelines of the Polish Society of Laboratory Diagnosticsand the Polish Lipid Association on Laboratory Diagnosticsof Lipid Metabolism Disorders. 2024. Diagnostyka Laboratoryjna 2024, 60, 1–24, doi:10.5604/01.3001.0054.4954.
4. Soliman, G.A. Dietary Cholesterol and the Lack of Evidence in Cardiovascular Disease. Nutrients 2018, 10, 780, doi:10.3390/nu10060780.
5. Rychlik, E.; Stoś, K.; Woźniak A.; Mojska H. Normy Żywienia Dla Populacji Polski i Ich Zastosowanie; 2024
6. Berger, S.; Raman, G.; Vishwanathan, R.; Jacques, P.F.; Johnson, E.J. Dietary Cholesterol and Cardiovascular Disease: A Systematic Review and Meta-Analysis. Am J Clin Nutr 2015, 102, 276–294, doi:10.3945/ajcn.114.100305.
7. Vincent, M.J.; Allen, B.; Palacios, O.M.; Haber, L.T.; Maki, K.C. Meta-Regression Analysis of the Effects of Dietary Cholesterol Intake on LDL and HDL Cholesterol. Am J Clin Nutr 2019, 109, 7–16, doi:10.1093/ajcn/nqy273.
8. Doewes, R.I.; Gharibian, G.; zadeh, F.A.; Zaman, B.A.; vahdat, S.; Akhavan-Sigari, R. An Updated Systematic Review on the Effects of Aerobic Exercise on Human Blood Lipid Profile. Curr Probl Cardiol 2023, 48, 101108, doi:10.1016/j.cpcardiol.2022.101108.
9. Hemler, E.C.; Hu, F.B. Plant-Based Diets for Personal, Population, and Planetary Health. Advances in Nutrition 2019, 10, S275–S283, doi:10.1093/advances/nmy117.
10. Kim, H.; Caulfield, L.E.; Garcia-Larsen, V.; Steffen, L.M.; Coresh, J.; Rebholz, C.M. Plant-Based Diets Are Associated With a Lower Risk of Incident Cardiovascular Disease, Cardiovascular Disease Mortality, and All-Cause Mortality in a General Population of Middle-Aged Adults. J Am Heart Assoc 2019, 8, doi:10.1161/JAHA.119.012865.
11. Pérez-Martínez, P.; Mikhailidis, D.P.; Athyros, V.G.; Bullo, M.; Couture, P.; Covas, M.I.; de Koning, L.; Delgado-Lista, J.; Díaz-López, A.; Drevon, C.A.; et al. Lifestyle Recommendations for the Prevention and Management of Metabolic Syndrome: An International Panel Recommendation. Nutr Rev 2017, 75, 307–326, doi:10.1093/nutrit/nux014.
12. Farhadnejad, H.; Emamat, H.; Teymoori, F.; Tangestani, H.; Hekmatdoost, A.; Mirmiran, P. Role of Dietary Approaches to Stop Hypertension Diet in Risk of Metabolic Syndrome: Evidence from Observational and Interventional Studies. Int J Prev Med 2021, 12.
13. Arnett, D.K.; Khera, A.; Blumenthal, R.S. 2019 ACC/AHA Guideline on the Primary Prevention of Cardiovascular Disease: Part 1, Lifestyle and Behavioral Factors. JAMA Cardiol 2019, 4, 1043, doi:10.1001/jamacardio.2019.2604.
14. Grooms, K.N.; Ommerborn, M.J.; Pham, D.Q.; Djoussé, L.; Clark, C.R. Dietary Fiber Intake and Cardiometabolic Risks among US Adults, NHANES 1999-2010. Am J Med 2013, 126, 1059-1067.e4, doi:10.1016/j.amjmed.2013.07.023.
15. Ras, R.T.; Geleijnse, J.M.; Trautwein, E.A. LDL-Cholesterol-Lowering Effect of Plant Sterols and Stanols across Different Dose Ranges: A Meta-Analysis of Randomised Controlled Studies. British Journal of Nutrition 2014, 112, 214–219, doi:10.1017/S0007114514000750.
16. Wiśniewska, K.; Ślusarczyk, K.; Jabłonowska-Lietz, B.; Wrzosek, M. The Frequency of Snacking and Night-Time Eating Habits in the Adult Obese Patients. Proceedings of the Nutrition Society 2020, 79, E472, doi:10.1017/S0029665120004206.
17. Biddinger, K.J.; Emdin, C.A.; Haas, M.E.; Wang, M.; Hindy, G.; Ellinor, P.T.; Kathiresan, S.; Khera, A. V.; Aragam, K.G. Association of Habitual Alcohol Intake With Risk of Cardiovascular Disease. JAMA Netw Open 2022, 5, e223849, doi:10.1001/jamanetworkopen.2022.3849